بررسی تبعات اقتصادی محدودیت واردات نهادههای تراریخته
پیرامون بند محدودیت واردات نهادههای دامی تراریخته در لایحه بودجه۹۷ ، فارغ از اظهارنظر در مورد خوب یا بد بودن کشت و یا مصرف محصولات تراریخته باید گفت که اعمال تصمیمات در ارتباط با محدودیت واردات نهادههای مصرفی صنعت و طیور (که حدود ۹۰ درصد کل واردات نهادههای دامی را شامل میشود)، تا زمانی که زیرساختهای تولید داخلی این نهادهها و وصول به خودکفایی در این محصولات برای کشور فراهم نیست، میتواند وضعیت تولید و بازار مصرف محصولات پروتئینی را با مشکل روبرو کند.
به گزارش "گسترش تولید و تجارت" طبق گزارش کمیسیون تلفیق بودجه۱۳۹۷ کل کشور، به پیشنهاد کمیسیون تلفیق بودجه مجلس شورای اسلامی، بندی به لایحه بودجه سال آینده الحاق شده است که در صورت تصویب آن، واردات هرگونه محصول تراریخته بدون مجوز وزارتخانههای بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جهاد کشاورزی سازمان حفاظت محیطزیست و سازمان پدافند غیرعامل ممنوع میشود و محصولات تراریخته وارداتی دارای مجوز نیز با تعرفه وارداتی حدود۴۰درصدی مواجه خواهند شد. در این نوشتار فارغ از اظهارنظر در مورد خوب یا بد بودن کشت و یا مصرف محصولات تراریخته، به بررسی تبعات اقتصادی و سیاسی این بند از لایحه بودجه ۹۷ خواهیم پرداخت.
بررسی تبعات اقتصادی و سیاسی اجرای این بند لایحه بودجه۹۷
بهطورکلی تعرفه انواع گوناگونی دارند که برحسب هدف، میتوان آنها را بهصورت زیر تقسیمبندی کرد:
تعرفهها جزء ابزارهای بازرگانی در اعمال سیاستهای حمایتی دولتی میباشند. اگر فرض بگیریم هدف کمیسیون تلفیق بودجه از اعمال تعرفه بالا برای محصولات تراریخته تامین مالی دولت و یا هدف ارشادی نبوده و به دنبال حمایت از تولید داخلی میباشند باید دید آیا در شرایط فعلی ظرفیت تولید داخلی این نهادهها و تامین نیاز صنعت دام و طیور برای کشور فراهم است یا خیر؟ و درصورتیکه ظرفیت تولید داخلی این نهادهها در کوتاهمدت برای کشور فراهم نباشد این محدودیت واردات نهادههای دامی چه تبعاتی برای بازار مصرف و تولید محصولات پروتئینی در پی خواهد داشت؟
برسی نشان میدهد درصورتیکه قیمت برخی نهادههای وارداتی دام و طیوری نظیر کنجاله سویا (که هماکنون ظرفیت تولید بومی آن در کوتاهمدت برای کشور فراهم نیست) با اعمال تعرفههای بالا افزایش یابد، نتیجهای جز افزایش قیمت تمامشده محصولات پروتئینی؛ و یا روی آوردن به واردات این محصولات و نیل کشور به وابستگی در پی نخواهد داشت! بنا بر پیشبینیهای کارشناسان این تصمیم در صورت اجرایی شدن میتواند قیمت نهادههای پروتئینی را تا بیش از ۵۰درصد افزایش دهد که این امر به ضرر مصرفکنندگان (مخصوصاً اقشار کمدرآمد جامعه) خواهد بود.
۹۵درصد سویای مصرفی اتحادیه اروپا وارداتی و از نوع تراریخته است
قانون ممنوعیت واردات محصولات تراریخته در حالی توسط مجلس شورای اسلامی پیشنهاد میشود، که در کشورهای شاخص بهعنوان مخالف محصولات تراریخته نظیر اتحادیه اروپا، بیش از ۹۰درصد سویا و بیش از ۲۵درصد ذرت مصرفی صنعت دام و طیور، وارداتی و از نوع تراریخته است! اتحادیه اروپا بزرگترین صادرکننده گوشت و محصولات پروتئینی در جهان است و تولید این پروتئینها به مصرف سویا وابسته است. بنا بر اطلاعات موجود در سایت EuropaBio و سرویس مطالعات خارجی سازمان USDA بخش اعظم سویای صنعت دام و طیور اروپا وارداتی و از نوع تراریخته میباشد.
در اروپا برای تولید هر کیلوگرم تولیدات گاو (شیر و گوشت) ۱۷۳گرم سویا، تولید هر کیلوگرم گوشت خوک ۲۶۳ گرم سویا و هر کیلوگرم تولیدات طیور (گوشت و تخممرغ) ۸۸۲ گرم سویا مصرف میشود. کشت برخی از محصولات تراریخته در اکثر کشورهای اروپایی ممنوع میباشد لذا اتحادیه اروپا در کشورهای خود تنها به تولید سویای غیرتراریخته مبادرت میکند ولی بااینهمه میزان تولید داخلی سویای اروپا تنها ۱ر۷میلیون تن میباشد که این مقدار فقط ۵درصد نیاز اتحادیه اروپا را تامین میکند و این اتحادیه ۹۵درصد نیاز سویای خود را از طریق واردات تامین میکند. حجم واردات سویای تراریخته اتحادیه اروپا سالانه ۳۴میلیون تن، معادل۶۰کیلوگرم برای هر شهروند اروپایی است که این حجم سویای تراریخته از آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی (که فناوری تراریختی را پذیرفتهاند) وارد اروپا میشود.
اتحادیه اروپا در تمامی محصولات کشاورزی بهغیراز سویا به خودکفایی بالای ۱۰۰درصدی دست یافته است. دراینارتباط در سایت EuropaBio اذعان شده است با توجه به شرایط فعلی اروپا، اعمال محدودیتهای واردات سویای تراریخته در وضعیتی که وصول به خودکفایی و تولید این محصول در کشورهای اروپایی فراهم نیست، نتیجهای جز افزایش قیمت مصرفی داخلی گوشت و سایر تولیدات پروتئینی، و از دست رفتن سهم صادرات محصولات پروتئینی اروپا نخواهد داشت.
شکل ۲: اینفوگرافی وابستگی صنعت دام و طیور اروپا به واردات سویای تراریخته
بنابراین در شرایطی که اروپا بهعنوان بزرگترین منطقه محدودکننده محصولات تراریخته در جهان، همچنان خود به واردات و مصرف نهادههای تراریخته مبادرت میکند به نظر میرسد اعمال تصمیماتی عجولانه در ارتباط با محدودیت واردات نهادههای مصرفی صنعت و طیور (که حدود۹۰درصد کل واردات نهادههای دامی را شامل میشود)، تا زمانی که زیرساختهای تولید داخلی این نهادهها و وصول به خودکفایی در این محصولات برای کشور فراهم نیست، میتواند وضعیت تولید و بازار مصرف محصولات پروتئینی را با مشکل روبرو کند.
