به گزارش "گسترش تولید و تجارت"، علیرضا شهیدی معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌‌ معدنی کشور جوابگوی سوالاتی در خصوص فرونشست در کشور و تبعات و راهکارهای پیش‌رو  بوده اند.

در روزهای اخیر فیلم‌هایی در شبکه مجازی درباره فرونشست زمین در پیاده‌رو‌ها و تالارها پخش شده است. دلیل این اتفاق‌ها چیست؟

بیشتر فیلم‌ها در اثر فرو ریزش‌های موضعی هستند که احتمالا به دلیل آبشستگی، زیرسازی نامناسب و در برخی موارد به طور کلی ریزش سقف چاه‌ها یا قنات‌های قدیمی اتفاق افتاده‌اند. این ها چندان با فرونشست (بنابر تعریف عام) مرتبط نیستند. مثلا تقریبا تمام فروچاله‌ها یا فروریزش‌های چند سال گذشته تهران مرتبط با حفاری، تونل‌سازی یا ریزش سقف قنات و موارد اینچنین بوده و معمولا بعد از بارش شدید که آبشستگی زیرسطحی هم رخ می‌دهد، یا شکستگی لوله‌های آب این اتفاق‌ها بیشتر می‌شوند.

 در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های خود بارها به خطر فرونشست در کشور اشاره کرده‌اید. این حوادث تا چه اندازه باید جدی گرفته شود؟

هر رخداد نامناسب طبیعی یا انسان‌ساز دارای آستانه‌های قابل تحمل است. در ارتباط با فرونشست زمین لزوما استاندارد جهانی یکپارچه‌ای برای تعیین آستانه‌ها وجود ندارد که براساس آن گستره دشت‌های درگیر یا میزان نرخ فرونشست را با آن مقایسه کرد. ولی آنچه مسلم است از حدود بیست سال پیش فرکانس رخداد فرونشست و تعداد دشت‌های درگیر، نرخ فرونشست (در حد سانتیمتر که از همه استانداردها ده‌ها برابر بالاتر است)، سطح دشت‌های درگیر افزایش چشم‌گیری داشت و در نهایت در سال‌های اخیر آثار مخاطره‌ آمیز آن در سطح زمین و آسیب به زیرساخت‌ها نیز آشکارتر شد.

بر این اساس باید گفت که پدیده فرونشست از همه جنبه‌های آشکار و پنهان، آنقدر گسترش یافته که جای انکاری برای مخاطره‌ آمیز بودن آن نمی‌گذارد. متاسفانه در برخی مناطق حتی برای واکنش و مدیریت هم بسیار دیر شده است.

آیا فرونشست در ایران را می‌توان زنگ خطر قلمداد کرد؟

فرونشست بدون تردید زنگ خطر است. فرونشست عامل نیست بلکه معلول است و بسیار بطئی عمل می‌کند. فرونشست دشت‌ها نتیجه برهم کنش سو مدیریت منابع و مصارف آب با خشکسالی‌ها و تغییرات اقلیمی است. فرونشست یک واکنش بسیار کند و آرام طبیعت است. پس وقوع و تداوم آن به معنی پایداری و استمرار فشار بیش از حد بر منابع طبیعی است. فرونشست یکی از نشانگرهای تخریب سرزمین یا اکوسیستم است که در مراحل پایانی تخریب خود را نشان می‌دهد. مانند تغییر کیفیت منابع آب موجود، فرسایش خاک، تخریب پوشش گیاهی‌و... که بر همین اساس فرونشست یکی از علائم پایانی فرایند تخریب سرزمین است که در نهایت منجر به مهاجرت و تخلیه زیستگاه می‌شود.

چه اقداماتی باید برای جلوگیری از این پدیده انجام شود؟

همانگونه که گفته شد، فرونشست معلول دو عامل اصلی است. اول فشار بیش از حد بر منابع آب، که راهکار آن، کاهش فشار و برداشت‌هاست و دوم خشکسالی و تغییرات اقلیمی که راهکار آن سازگاری با تغییرات است. البته طرح مساله و راهکار مدیریت آن بسیار ساده است ولی در عمل بسیار دشوار (حتی شاید دشوارتر از مدیریت پیامدهای زمین‌لرزه) باشد. چراکه مخاطبین راهکارها، چندین میلیون انسان و سیستم حکمرانی هستند که برای زیست و معیشت خود به این نحوه برداشت از طبیعت وابسته هستند. پس همانگونه که خود این پدیده بطئی است، پاسخ به آن نیز تدریجی و گام به گام است./سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌‌معدنی کشور