جنگ شناختی
مجله Defense & Security Analysis
فروپاشی اعتماد عمومی
چگونه در جنگ شناختی از فروپاشی اعتماد عمومی جلوگیری کنیم؟
اگر جامعه با موجی از اخبار متناقض و روایت‌های متعارض روبه‌رو شود، چه چیزی مانع فروپاشی اعتماد عمومی خواهد شد؟ در جنگ شناختی، گاهی هدف نه تحمیل یک روایت، بلکه بی‌اعتماد کردن جامعه به همه روایت‌هاست؛ از همین‌رو، «آمادگی ارتباطی» حلقه پیوند اعتماد عمومی، مرجعیت رسانه‌ای و انسجام اجتماعی است
به گزارش "گسترش تولید و تجارت" اگر جامعه‌ای با موجی از اخبار متناقض، شایعات و روایت‌های نگران‌کننده روبه‌رو شود، چه چیزی مانع فروپاشی اعتماد عمومی و اختلال در تصمیم‌گیری جمعی خواهد شد؟آیا صرفاً تشخیص اخبار جعلی کافی است یا جامعه به توانمندی عمیق‌تری برای مواجهه با دست‌کاری شناختی نیاز دارد؟این پرسش، محور اصلی مقاله‌ای علمی با عنوان «آمادگی ارتباطی به‌عنوان یک قابلیت اصلی برای تاب‌آوری اجتماعی در برابر جنگ شناختی» است که ۱۹ اوت ۲۰۲۶ در مجله Defense & Security Analysis منتشر شده است.
آمادگی ارتباطی؛ سپر دفاعی جامعه در برابر امواج اخبار متناقض و جنگ شناختی
سارا روسو، سرنا تاگلیاکوزو، خوان کامیلو اورازان چینچیلا و لینا ماریا مانریک-ویلانووا در این پژوهش، با پیوند دادن سه حوزه ارتباطات، تاب‌آوری اجتماعی و جنگ شناختی، بر مفهومی تاکید می‌کنند که می‌تواند نگاه ما به دفاع شناختی را از مقابله با اخبار جعلی فراتر ببرد: «آمادگی ارتباطی».اهمیت این مقاله در طرح یک مسئله اساسی است که جنگ شناختی فقط رقابت بر سر انتشار اطلاعات یا تحمیل یک روایت نیست، بلکه می‌تواند اعتماد عمومی، شیوه تفسیر واقعیت و توانایی جامعه برای تصمیم‌گیری و اقدام هماهنگ را نیز تحت تاثیر قرار دهد. گاهی هدف یک عملیات اطلاعاتی، الزاماً متقاعد کردن مخاطب به پذیرش یک ادعای خاص نیست بلکه ایجاد تردید، تشدید سردرگمی و تضعیف اعتماد به منابع معتبر است.
آمادگی ارتباطی فراتر از اطلاع‌رسانی
آمادگی ارتباطی را می‌توان توانایی جامعه و نهادهای آن برای حفظ ارتباطات قابل اعتماد، مدیریت ابهام و تولید فهم مشترک در شرایط بحران و اختلال اطلاعاتی دانست. بر اساس چارچوب مقاله، ارتباطات صرفاً انتقال پیام نیست؛ فرایندی اجتماعی است که در آن اعتماد شکل می‌گیرد، پیام‌ها تفسیر می‌شوند، هیجان‌ها بر قضاوت اثر می‌گذارند و برداشت‌های فردی به رفتارهای جمعی تبدیل می‌شوند.برای مثال، هنگامی که در یک بحران، چند روایت متناقض منتشر می‌شود و نهادهای مسئول نیز اطلاع‌رسانی هماهنگی ندارند، مسئله فقط دسترسی مردم به خبر نیست؛ بلکه مرجعیت خبری، اعتماد عمومی و امکان تصمیم‌گیری درست نیز آسیب می‌بیند. در چنین شرایطی، حتی اطلاعات درست هم ممکن است در فضای بی‌اعتمادی و سردرگمی اثرگذاری خود را از دست بدهد.نویسندگان برای توضیح این فرایند، پنج مولفه را مورد توجه قرار می‌دهند: مواجهه با پیام، تفسیر آن، فعال‌سازی عاطفی، تقویت اجتماعی از طریق شبکه‌های ارتباطی و در نهایت شکل‌گیری پاسخ‌های رفتاری و سازمانی. این چارچوب نشان می‌دهد که اثرگذاری یک پیام را نمی‌توان فقط با محتوای آن سنجید؛ باید دید چگونه فهمیده می‌شود، چه احساسی ایجاد می‌کند و چگونه به رفتار اجتماعی راه می‌یابد.
«رسانه و اعتماد» دو رکن تاب‌آوری شناختی
یکی از دلالت‌های مهم این پژوهش، جایگاه اعتماد عمومی در تاب‌آوری اجتماعی است. اعتماد، سرمایه‌ای نیست که بتوان آن را در زمان بحران و با چند اطلاعیه رسمی ایجاد کرد بلکه حاصل عملکرد مستمر، شفافیت، پاسخ‌گویی و ارتباط حرفه‌ای نهادها و رسانه‌هاست.در این میان، رسانه‌ها مسئولیتی فراتر از انتشار سریع خبر دارند. رسانه معتبر باید بتواند در شرایط ابهام، میان واقعیت تاییدشده و اطلاعات در دست بررسی تمایز بگذارد، از بازنشر شتاب‌زده روایت‌های تاییدنشده پرهیز کند و با ارائه زمینه و تحلیل، به فهم درست رویدادها کمک کند.مدیریت عدم قطعیت، به معنای پنهان کردن ابهام نیست بلکه یعنی صادقانه توضیح دهیم چه چیزی را می‌دانیم و چه چیزی هنوز روشن نشده است.از همین منظر، آمادگی ارتباطی صرفاً مسئولیت رسانه‌ها یا دستگاه‌های اطلاع‌رسانی نیست؛ نهادهای رسمی، مراکز علمی، سازمان‌های اجتماعی و شهروندان نیز در شکل‌گیری آن نقش دارند. ناهماهنگی میان این بازیگران می‌تواند حتی در حضور رسانه‌های متعدد، به اختلال در ارتباطات عمومی منجر شود.
ضرورت عبور از واکنش مقطعی به آمادگی راهبردی
دلالت کاربردی این مقاله برای سیاست‌گذاری رسانه‌ای روشن است: تاب‌آوری شناختی را نمی‌توان به مقابله موردی با شایعات یا تولید محتوای رسانه‌ای محدود کرد. این ظرفیت باید پیش از وقوع بحران، از طریق تقویت اعتماد عمومی، آموزش سواد رسانه‌ای و شناختی، هماهنگی ارتباطی نهادها و ارتقای توان حرفه‌ای خبرنگاران شکل بگیرد.همچنین طراحی رزمایش‌های ارتباطی برای سنجش واکنش نهادها در برابر پیام‌های متناقض، اضافه‌بار اطلاعاتی و اختلال در هماهنگی، می‌تواند به شناسایی نقاط ضعف این نظام کمک کند. البته مقاله مورد اشاره، بیش از آنکه یک نسخه اجرایی قطعی ارائه دهد، چارچوبی مفهومی برای فهم رابطه ارتباطات و تاب‌آوری اجتماعی ترسیم می‌کند؛ چارچوبی که برای تبدیل شدن به سیاست عملی، به پژوهش‌های میدانی و شاخص‌های قابل سنجش نیاز دارد.
واقعیت این است که در عصر جنگ شناختی، جامعه فقط با کمبود اطلاعات آسیب نمی‌بیند؛ گاهی انباشت اطلاعات متناقض، بی‌اعتمادی و ناتوانی در تشخیص منابع معتبر، تهدید بزرگ‌تری است
بنابراین، پیش از آنکه ذهن جامعه هدف عملیات شناختی قرار بگیرد، باید زیرساخت‌های ارتباطی آن را مقاوم کرد.آمادگی ارتباطی یعنی جامعه در شرایط بحران، نه‌تنها بتواند خبر دریافت کند، بلکه بتواند حقیقت را بهتر تشخیص دهد، به منابع معتبر اعتماد کند و برای اقدام هماهنگ، انسجام خود را حفظ کند.
مطالب مرتبط
